Pozorna sprzeczność artykułów 44 i 45 Ustawy o Państwowym Ratownictwie Medycznym z dnia 8 września 2006 powoduje, iż zespoły wyjazdowe dysponowane do pacjentów, którzy ulegli urazowi stoją przed nie lada dylematem. Transportować do szpitala najbliższego miejscu zdarzenia, czy do centrum urazowego oddalonego nieraz o kilkadziesiąt kilometrów?Jeśli w zdarzeniu poszkodowana zostanie więcej niż 1 osoba, to nawet zaangażowanie zespołu HEMS nie rozwiązuje tego dylematu.
Wedle Ustawy decyzję o transporcie bezpośrednio do Centrum Urazowego może podjąć lekarz systemu obecny na miejscu zdarzenia. Jednakże i ratownicy medyczni z zespołu podstawowego mogą- po dokonaniu oceny stanu pacjenta- podjąć taką decyzję. W obu przypadkach transport poza rejon działania dysponenta karetki powinien być koordynowany przez Lekarza Koordynatora Ratownictwa Medycznego.
Ustawa o Państwowym Ratownictwie Medycznym „przewidziała” też w artykule 43 standardy postępowania zespołu ratownictwa medycznego. Niestety, dotychczas nie ma żadnego dokumentu, który by te standardy wprowadził do polskiej rzeczywistości.
Pozostaje nam oprzeć się na kryteriach anatomicznych, fizjologicznych i mechanizmu urazu, które pozwolą na prawidłowe kwalifikowanie pacjentów urazowych do transportu do centrum urazowego lub szpitala, w którym istnieją jednostki organizacyjne wyspecjalizowane w zakresie udzielania świadczeń zdrowotnych niezbędnych dla ratownictwa medycznego.
Wedle Ustawy decyzję o transporcie bezpośrednio do Centrum Urazowego może podjąć lekarz systemu obecny na miejscu zdarzenia. Jednakże i ratownicy medyczni z zespołu podstawowego mogą- po dokonaniu oceny stanu pacjenta- podjąć taką decyzję. W obu przypadkach transport poza rejon działania dysponenta karetki powinien być koordynowany przez Lekarza Koordynatora Ratownictwa Medycznego.
Ustawa o Państwowym Ratownictwie Medycznym „przewidziała” też w artykule 43 standardy postępowania zespołu ratownictwa medycznego. Niestety, dotychczas nie ma żadnego dokumentu, który by te standardy wprowadził do polskiej rzeczywistości.
Pozostaje nam oprzeć się na kryteriach anatomicznych, fizjologicznych i mechanizmu urazu, które pozwolą na prawidłowe kwalifikowanie pacjentów urazowych do transportu do centrum urazowego lub szpitala, w którym istnieją jednostki organizacyjne wyspecjalizowane w zakresie udzielania świadczeń zdrowotnych niezbędnych dla ratownictwa medycznego.
Kryteria anatomiczne:
- Wiotka klatka piersiowa
- Złamanie 2 lub więcej kości długich
- Amputacja powyżej nadgarstka/kostki
- Uraz penetrujący głowa- udo + ramiona
- Niedowład kończyn
- Uraz miednicy
- Uraz skojarzony z oparzeniem
- Kryteria fizjologiczne:
- GCS< 14 lub
- Skurczowe ciśnienie tętnicze <90 mmHg lub
- Oddechy/min <10 lub >29
- Lub RTS< 11 punktów
- Lub PTS <9 punktów
- Mechanizm urazu:
- Wyrzucenie z pojazdu
- Śmierć współpasażera
- Pieszy uderzony lub przejechany pojazdem
- Wysoka prędkość pojazdu przed wypadkiem
- Wyjściowa prędkość > 40 mph/64km/h
- Wgniecenie pojazdu na głębokość >20 cali/50 cm
- Wgniecenie do kabiny pasażera>12 cali/30 cm
- Czas wydobycia poszkodowanego z pojazdu >20 min
- Upadek >20 stóp/6 m/ lub 3 x wzrost dziecka
- Dachowanie pojazdu
- Potrącenie pieszego przez auto jadące>5mph/8 km/h
- Zderzenie motocykla>20mph/32km/h lub rozdzielenie motocyklisty i motocykla
Należy podkreślić, iż są to kryteria BEZWZGLĘDNE. Do podjęcia decyzji o transporcie bezpośrednio do centrum urazowego wystarcza JEDNO z powyższych kryteriów. Poniżej przedstawiono najczęściej pojawiające się kryteria względne, które powinny być wzięte pod uwagę u pacjentów ocenionych w trakcie badania urazowego, ale niespełniających w/w kryteriów.
Inne kryteria:
Inne kryteria:
- Wiek <5 lat lub >55 lat
- Ciąża
- Pacjenci z immunosupresją
- Choroba układu krążenia/oddechowego
- Cukrzyca
- Marskość wątroby
- Znaczna otyłość
- Zaburzenia krzepnięcia
Kryteria- kryteriami, kryteriami życie- życiem. Jeśli nadal istnieją wątpliwości, czy transport do najbliższego szpitala będzie najlepszym rozwiązaniem dla pacjenta, a „nos ratunkowy” podpowiada transport bezpośrednio do centrum urazowego- to pamiętajmy, że wątpliwości zawsze przemawiają na korzyść tej drugiej decyzji. Dodatkowo pamiętajmy, że zjawisko „overtriage”- czyli kwalifikowanie pacjentów do zawyżonych kategorii triage’u jest akceptowalne nawet do poziomu 25%. Jest to także zgodne z innymi zasadami ratownictwa medycznego- złotej godziny oraz dysponowania 120% sił i środków w uzasadnionych przypadkach.
Podsumowując- prawidłowo oceniony mechanizm urazu, sprawnie wykonane badanie urazowe oraz wyczerpujący wywiad pozwala na wychwycenie BEZWZGLĘDNYCH WSKAZAŃ do transportu pacjenta urazowego bezpośrednio do centrum urazowego. Żaden rozsądny lekarz koordynator ratownictwa medycznego nie będzie dyskutował z faktami!
Piśmiennictwo:
Podsumowując- prawidłowo oceniony mechanizm urazu, sprawnie wykonane badanie urazowe oraz wyczerpujący wywiad pozwala na wychwycenie BEZWZGLĘDNYCH WSKAZAŃ do transportu pacjenta urazowego bezpośrednio do centrum urazowego. Żaden rozsądny lekarz koordynator ratownictwa medycznego nie będzie dyskutował z faktami!
Piśmiennictwo:
- Resources for optima care of the injured patent: 1999. Committee on Trauma American College of Surgeons.
- Prehospital Trauma Care. Eds E.Soreide, Ch.M.Grande , Marcel Dekker Inc. New York Basel
- Goldschlager T, Rosenfeld JV, Winter CD. „Talk and die“ patients presenting to a major trauma centre over a 10 year period: a critical review. J Clin Neurosci 2007 Jul 14(7): 618-23
KARETKOWO.PL
