Karetkowo.pl

Arbitralnie możemy osądzać które przekonanie jest ważniejsze i które uważam za słuszne. Często nasze potoczne teorie są oporne na argumenty obalające je. Jeżeli już uznamy, że coś jest słuszne, to raczej poszukujemy informacji, które raczej nam to potwierdzą, niż podważą nasze sądy. I stąd nazywa się taką psychologię psychologią potoczną, psychologia uliczną, psychologią naiwną. 

Jak nasza potoczna psychologia przekłada się na poznawanie lub ocenianie ludzi? Okazuje się, że osobom ładniejszym łatwiej jest wzbudzić naszą sympatię, gdyż miła aparycja szybciej wywołuje naszą sympatię. Czyż nie pomagamy chętnie młodej kobiecie o zgrabnej figurze i uroczym uśmiechu? A może jednak więcej wątpliwości wzbudza w nas konieczność pomocy osobie, która leży przy ulicy i niezbyt ładnie pachnie?

Psychologia potoczna jest wiedzą opartą głównie na obserwacji. Często korzysta z precedensu – jedno wydarzenie wystarczy, żeby stworzyć całą teorię. Jeżeli starsza osoba wezwała karetkę, a po przyjeździe okazuje się, że jej stan zdrowia nie przekłada się na dramatyczne wskaźniki medyczne, czyż nie tworzymy założenia, że wszystkie starsze panie chcą przyjazdu karetki „do złamanego paznokcia”? Ktoś zaprószył ogień w mieszkaniu, bo nie dogasił papierosa lub używał nieatestowanego piecyka. Wniosek: większość podpaleń dokonywana jest przez osoby nadużywające alkoholu lub pragnące płacić mniejsze rachunki. Albo wszystkiemu winna jest administracja.

Psychologia naukowa z kolei zajmuje się opisywaniem, wyjaśnianiem i przewidywaniem zachowań ludzi. Bada mechanizmy rządzące zachowaniem i decyzjami człowieka. Analizuje kontekst społeczny, w tym relacje między osobami i ich uwarunkowania. Przedmiotem badań są obszary: emocji i uczuć, motywacji, osobowości, zasobów i potencjału osoby. Psychologia przygląda się także zjawiskom trudnym, dotyka kryzysów, stresu traumatycznego, wypalenia zawodowego, nadużywania substancji zmieniających świadomość, wpływu katastrof na funkcjonowanie człowieka; czyli sytuacji ekstremalnych. Przygląda się m.in. temu kto i z jakich powodów lubi podejmować ryzyko? Czy korzystniejsza dla rozwoju jest integracja, czy dezintegracja naszej osobowości? Czy możliwy jest „czysty” altruizm? Jak ważny jest efekt pierwszego wrażenia? Czy kieruje nami motywacja świadoma, czy nieświadoma?

Psychologia przygląda się zjawiskom, które w ujęciu potocznym są dla nas oczywiste. I dochodzi do zaskakujących wniosków! Bib Latane w serii eksperymentów sprawdzał od czego zależy prawdopodobieństwo udzielenia pomocy osobie potrzebującej. Zdrowy rozsądek podpowiada nam, że im więcej osób jest pobliżu, tym rośnie prawdopodobieństwo udzielenia pomocy osobie potrzebującej. Tymczasem wyniki uzyskane w eksperymencie, w którym pomocnik eksperymentatora symulował atak epilepsji na ulicy pokazały coś przeciwnego. Im więcej był osób, tym mniej osób skłonnych było udzielić pomocy. Teoria psychologiczna pozwala zrozumieć wyjaśnić takie zjawiska.
A co z przewidywaniem zachowań? Psychologia potoczna skupia się na warunkach wystąpienia prawidłowości (coś występuje często, więc spodziewamy się, że pojawi się znowu). Psychologia naukowa poszukuje informacji co do okoliczności, w jakich ta prawidłowość nie wystąpi.

Czy należy rezygnować z psychologii potocznej? Poglądy, które tworzymy w oparciu o nią, w sytuacji drastycznej pozwalają nam zachować spokój ducha i wiarę w to, że wkrótce będzie lepiej („Po burzy zawsze jest słońce”). Wiedza fachowa pozwala nam np. przyjrzeć się sobie, poszukać swoich zasobów i świadomie z nich skorzystać. Pozwala nam zastosować techniki, które pozwolą nam dystansować się do sytuacji. Świadomie kontrolując swoje myśli, przekonania, mogę wpływać na mój oddech, organizm szybciej powróci do równowagi. Do stanu homeostazy, który jest dla nas najzdrowszy.

Bibliografia:
„Wielkie pytania psychologii” Wiesław Łukaszewski, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, 2003r.

Autor: Psycholog Elżbieta Gruca